Skrzemieniałe drewno, numer inwentarzowy MPT.P/36

Szczątki nagonasiennej rośliny z osadów miocenu (ok. 5-23 mln lat temu), ze stanowiska Radłów. Wymiary okazu: 50 cm (dł.) x 35 cm (szer.) x 15 cm (miąższość).

Skrzemieniałe drewno to skamieniałości roślinne z minionych okresów geologicznych, powstałe w procesie sylifikacji (krzemionkowania). Powstawanie nowego, obcego związku chemicznego na miejscu zajmowanym przez pierwotną substancję (np. wymiana celulozy na krzemionkę) jest zasługą krążenia w skałach wody nasyconej różnymi związkami chemicznymi. Woda płynąca podziemnymi ciekami przepływa w pobliżu skał gorących, ogrzewa się, rozpuszcza niektóre minerały zawarte w tych skałach, a po dotarciu do miejsc chłodniejszych minerały te ponownie krystalizują. W ten sposób przepływająca krzemionka może osadzić się w drewnie przy zachowaniu struktury anatomicznej drzewa. Dzięki temu możliwe jest rozpoznawanie gatunkowe, a także badania paleoklimatyczne. Polska posiada kilka znanych stanowisk, gdzie można znaleźć unikalne okazy skrzemieniałego drewna:

• Najsłynniejsze miejsce w Polsce (gmina Lubycza Królewska), znane z tzw. „Muzeum Skamieniałych Drzew” i licznych fragmentów drzew mioceńskich.
• Włoszczowice i Kije (woj. świętokrzyskie): Występują tu fragmenty drzew liściastych (głównie wiązów) sprzed około 60 mln lat.

W historii roślin wykształcenie nasion było bardzo ważną zmianą. Nasiona potrafią skuteczniej niż zarodniki zapewnić trwanie i rozprzestrzenianie gatunków. Nagonasienne to więc rośliny, które rozsiewają się za pomocą nasion, jednak nie wytwarzają owoców. Większość nagonasiennych to rośliny iglaste, nazywane tak ze względu na budowę liści, które przybierają kształt igieł. Cechy charakterystyczne nagonasiennych:

♦ Liście małopowierzchniowe – zwykle igiełkowate lub łuskowate, rzadziej pierzaste (sagowcowe) lub blaszkowate (miłorząb).

♦ Brak owoców; nasiona najczęściej zebrane w szyszkach, rzadziej otoczone zmięśniałą osnówką (np. cis, jałowiec, miłorząb).

Nagonasienne to drzewa i krzewy, które rosną od równika po koła podbiegunowe. W strefie klimatu umiarkowanego chłodnego tworzą duże kompleksy leśne nazywane tajgą. W cieplejszych strefach klimatu umiarkowanego, tworzą lasy iglaste (bory) lub mieszane. Odpowiednie warunki życia znajdują również w łagodnym i ciepłym klimacie strefy Morza Śródziemnego. Żyjącymi na półkuli północnej drzewami iglastymi są m.in. sosna, jodła, świerk, modrzew. W ciepłych i wilgotnych strefach klimatycznych rosną np. cedry, cyprysy, sekwoje.

Zróżnicowanie morfologiczne nagonasiennych

Najbardziej reprezentatywną grupę roślin nagonasiennych tworzą duże drzewa iglaste,

takie jak pokazana na zdjęciu powyżej daglezja zielona, rosnąca na terenie muzeum.

Źródło: Muzeum Przyrody i Techniki w Starachowicach, Zintegrowana Platforma Edukacyjna (https://zpe.gov.pl/), https://drzewa.nk4.netmark.pl.